Wat maakt een probiotische stam "stamspecifiek"?

De gegevens tonen aan dat de werkzaamheid van probiotica zowel stamspecifiek als ziektespecifiek is, zodat een resultaat dat voor één stam is aangetoond niet kan worden geëxtrapoleerd naar andere stammen van dezelfde soort of hetzelfde genus. De stam, geïdentificeerd op stamniveau, is de eenheid die telt, niet de naam van de soort.

Waarom moet de KVE gegarandeerd zijn tot aan het einde van de houdbaarheid?

Het aantal levensvatbare cellen neemt af in de loop van de tijd, zodat een telling die enkel bij de fabricage gegarandeerd is, ontoereikend kan zijn op het moment van aankoop van het product. De KVE meet bovendien de levensvatbaarheid en de hoeveelheid, niet de klinische werkzaamheid, die van de stam afhangt.

Mag u een product in de EU "probioticum" noemen?

Op EU-niveau wordt de term probiotisch behandeld als een impliciete gezondheidsclaim, en aangezien geen enkele gezondheidsclaim met betrekking tot probiotica is toegelaten, is het gebruik ervan op etiketten beperkt, ook al varieert de nationale toepassing en staan verschillende lidstaten de term toe. VF Bioscience deelt de stamwetenschap bij wijze van technische informatie en raadt aan de formulering per markt te bevestigen.

Stamspecifieke probiotica: een gedocumenteerde stam kiezen

Een probiotische stam kiezen is een oefening in gepaste zorgvuldigheid. Voor een formulator zijn de vragen die tellen: is de stam correct geïdentificeerd, is ze veilig en is ze klinisch gevalideerd? VF Bioscience ontwikkelt en karakteriseert probiotische stammen, waaronder Limosilactobacillus fermentum ME-3® en Lactiplantibacillus plantarum VFP46®, en levert ze met technische documentatie aan fabrikanten van voedingssupplementen, functionele voeding en farmaceutische producten wereldwijd.

Waarom is de werkzaamheid van probiotica stamspecifiek?

Probiotica worden gedefinieerd als “levende micro-organismen die, wanneer ze in voldoende hoeveelheden worden toegediend, een gezondheidsvoordeel opleveren voor de gastheer” (Hill et al., 2014). Een systematisch overzicht van de gegevens concludeerde dat “sterk bewijs werd gevonden ter ondersteuning van de hypothese dat de werkzaamheid van probiotica zowel stamspecifiek als ziektespecifiek is” (McFarland et al., Frontiers in Medicine, 2018). In de praktijk betekent dit dat een eigenschap die voor één stam is aangetoond, niet kan worden verondersteld voor een andere stam van dezelfde soort, laat staan van hetzelfde genus. Twee stammen van L. plantarum kunnen zich verschillend gedragen. Daarom leert de naam van de soort op een etiket een formulator zeer weinig, terwijl de aanduiding van de stam hem bijna alles leert.

Hoe wordt een probiotische stam geïdentificeerd en gedocumenteerd?

De identificatie gebeurt op het niveau van het genus, de soort en de stam met behulp van gevalideerde methoden. De sequencing van het volledige genoom is vandaag de referentiemethode: “de absolute referentie voor de identificatie van stammen is de sequencing van het volledige genoom (WGS), inclusief elk extrachromosomaal element” (Binda et al., 2020). Naast de sequencing vereisen de al lang bestaande richtlijnen van de FAO/WHO dat een stam wordt genoemd conform de Internationale Code voor de Nomenclatuur en wordt gedeponeerd in een internationaal erkende cultuurcollectie, waarbij de aanduiding van het genus, de soort en de stam op het etiket voorkomt (FAO/WHO, 2002). Een depotnummer in een erkende collectie is dus een elementaire marker die aantoont dat een stam reëel, traceerbaar en reproduceerbaar is.

Wat is de QPS-status, en wat betekent ze niet?

Het gekwalificeerd vermoeden van veiligheid (Qualified Presumption of Safety) is de vereenvoudigde en generieke weg van de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) voor de voorafgaande beoordeling van de veiligheid van micro-organismen die in de humane en dierlijke voedselketen worden gebruikt. Ze wordt toegekend op een taxonomisch niveau, de soort voor bacteriën, en elke veiligheidszorg wordt uitgedrukt in de vorm van “kwalificaties” die aan deze eenheid zijn gekoppeld. De QPS-status zegt niets over de werkzaamheid, noch over de toegelaten gezondheidsclaims.

Garanderen de KVE-tellingen de potentie?

Nee, om twee redenen. Ten eerste meet de telling van de kolonievormende eenheden (KVE) de levensvatbare cellen, dat wil zeggen de levensvatbaarheid en de hoeveelheid, niet het klinische effect; de werkzaamheid is specifiek voor de stam en voor de dosis en moet worden aangetoond in studies die betrekking hebben op die stam. Ten tweede neemt het aantal levensvatbare cellen af tijdens de opslag, zodat de telling gegarandeerd moet zijn tot aan het einde van de houdbaarheid. Een etiket zou het “minimumaantal levensvatbare cellen van elke probiotische stam aan het einde van de houdbaarheid” moeten vermelden, want een cijfer dat “op het moment van de fabricage” wordt gegeven, is ontoereikend als u het product kort vóór het einde van de houdbaarheid koopt (ISAPP).

Welke claims mag u formuleren voor een probioticum in de EU?

Er bestaat geen in de EU toegelaten gezondheidsclaim voor probiotica, en de term “probiotisch” op zich wordt in veel EU-landen als een niet-toegelaten gezondheidsclaim beschouwd. De toepassing is echter niet uniform: verschillende lidstaten staan de term toe via nationale richtsnoeren (FoodNavigator, 2025). De enige toegelaten claim met betrekking tot levende culturen betreft de yoghurtfermenten en de verbetering van de vertering van lactose, tegen een minimum van 100 miljoen (10^8) levende fermentcellen per gram (Verordening (EU) nr. 432/2012), en het gaat om een claim met betrekking tot de fermenten, niet om een claim met betrekking tot de probiotica.